Een geluk bij een ongeluk

Utrechtse tentwagen uit Andijk

Tentwagen rij 1

In de winter van 1916 werden de kustgebieden van de Zuiderzee getroffen door een hevige storm. Aanhoudende noordwestenwind en dagenlange regenbuien hadden de kustbescherming ernstig verzwakt. In de nacht van 13 op 14 januari braken op tientallen plaatsen in Noord-Holland de dijken door. Er vielen negentien doden. De wind en het water hadden niet alleen slachtoffers gemaakt; de materiële schade was enorm.

 

 

Het transportbedrijf van Dirk Mantel uit Andijk was enkele jaren daarvoor begonnen met een vervoerdienst over de dijk op het traject Enkhuizen-Andijk-Wervershoof-Hoogkarspel. Mantel bezat een eigen garage in een huis aan de Zuiderzeedijk. Het huis was zo ingericht dat zijn zoons Dirk en Klaas hier met hun gezinnen konden wonen. Toen in de januarinacht van 1916 de West-Friese kust werd opgeschrikt door de storm, stond de Utrechtse tentwagen vermoedelijk hier geparkeerd. Bij het huis van de Mantels bleef de dijk weliswaar overeind, maar tussen Enkhuizen, Andijk en Hoogkarspel was de schade aanzienlijk. Huizen waren ingestort en de tussenliggende wegen waren onbegaanbaar geworden. Mantel moest noodgedwongen stoppen met zijn onderneming. 

 

Veertig jaar later, in 1956, schonk Dirks kleindochter Elizabeth Mantel de Utrechtse tentwagen aan het Nederlands Openluchtmuseum. Het voertuig had al die tijd bij het woonhuis van de familie aan de dijk geparkeerd gestaan.

 

 

Deze wagen moet al dertig à veertig jaar oud zijn geweest toen Dirk Mantel met zijn vervoersonderneming begon. Er waren in die tijd zonder meer luxere en efficiëntere vervoermiddelen beschikbaar, zoals de eerste gemotoriseerde bussen. Hoewel vervoer met paard en wagen nog gebruikelijk was in de jaren 1910, kon deze wagen slechts een beperkt aantal mensen vervoeren. De wagen was in de negentiende eeuw ontwikkeld voor plezierritjes, niet voor personenvervoer op de drassige West-Friese zeekleigrond.

 
Of de wagen daadwerkelijk ingezet werd in het transportbedrijf is de vraag. Mogelijk hielden de Mantels de wagen expres bij huis en was deze toen al een oldtimer die – gelukkigerwijs - de januaristorm van 1916 heeft overleefd. 

 

 

Detailinformatie

Naam: Utrechtse tentwagen
Inventarisnummer: NOM.25715-56
Vervaardiger: Onbekend
Datering: 1870-1880
Plaats: Onbekend
Materiaal: Iepenhout, naaldhout, laken, ijzerwerk, leer, glas, keramiek en metaal

Klik hier voor meer informatie over de tentwagen

Utrechtse tentwagen
Utrechtse tentwagen (NOM.25715-56)
NRC 03-02-1916 Delpher
Het Algemeen Handelsblad (15-01-1916) beschrijft de schade in Andijk.

 

Foto van Andijk, 1916
Herstellingen der door storm geleden dijk; Andijk, 1916. Bron: Foto Jonker in Egmond aan Zee.
Familie Mantel in Andijk, na 1905
De familie Mantel voor hun woonhuis in Andijk, na 1905. Bron: Dirk Spijker en Jacco Mantel, Andijk in de 20e eeuw (2019).