Van knuppel naar knuffel: de poezen van Henriëtte Ronner-Knip

Studie van elf poezen, Henriëtte Ronner-Knip

Studie Ronner rij 1

Poezenplaatjes, je kent ze wel. Het internet staat er vol mee en misschien maak je ze zelf. Wie niet beter weet, zou kunnen denken dat de poes altijd al een van de grootste vrienden van de mens is geweest. Niets is minder waar. 

 

Voor de negentiende eeuw waren poezen niet meer dan nuttig bij de bestrijding van ongedierte. Een poes die het slecht trof kon zelfs in een zogenaamd kwelspel belanden, waarbij de poes in een houten ton werd gestopt en deelnemers om de beurt met houten knuppels tegen de ton mochten slaan. Langer geleden werden poezen verantwoordelijk gehouden voor ziekten. Zwarte poezen werden zelfs gezien als de begeleiders van duivels. In 1484 verklaarde de paus dat ‘aanbidders’ van poezen als heksen tot de brandstapel moesten worden veroordeeld. Ook poezen konden op de brandstapel eindigen. 

Afbeelding uit Das festliche Jahr in Sitten, Gebräuchen und Festen der germanischen Völker
Afbeelding uit Das festliche Jahr in Sitten, Gebräuchen und Festen der germanischen Völker, 1863

 

In de negentiende eeuw verdween het bijgeloof en begon men poezen vooral als gezelschapsdier te waarderen. Hoe ons beeld van poezen in de loop der eeuwen veranderd is, is duidelijk te zien op oude schilderijen en prenten. 
 

 

Op afbeeldingen van voor de negentiende eeuw was de kat een nors monstertje. Hij werd weliswaar vaak afgebeeld, maar heel aaibaar was hij niet. Dit beeld veranderde onder invloed van Henriëtte Ronner-Knip (1821-1909). Haar geschilderde poezen waren voor het eerst speels, mooi en sociaal, maar leken daarnaast ook echt op de poezen zoals we die nu kennen. De schilderijen die ze maakte werden erg gewaardeerd; Ronner-Knip kreeg zelfs koninklijke opdrachten. De poes was van lastpak en het mikpunt van pesterijen veranderd in een vriend of onderdeel van het gezin, een huisdier dat het waard was om te portretteren.

Detail van Zittende jongen met een poes op schoot, Cornelis Saftleven
Detail van Zittende jongen met een poes op schoot, Cornelis Saftleven, 1645

 

Om deze schilderijen te kunnen maken oefende Ronner-Knip veel. De kunstenaar maakte talloze studies en schetsen van poezen met houtskool, potlood of, zoals bij dit schilderij, olieverf. Omdat poezen nogal eigenzinnig zijn, zijn de studies vaak in een oogwenk tot stand gekomen. Als je weleens probeert een foto van een poes te maken, zal je je realiseren hoe bijzonder het werk van Ronner-Knip eigenlijk is.

 

 

Detailinformatie

 


Naam: Studie van elf poezen
Inventarisnummer: N.883
Vervaardiger: Henriëtte Ronner-Knip
Datering: 1904
Plaats: Brussel
Materiaal: Hout, olieverf, gips, verguldsel

Lees hier meer over het schilderij

Studie van elf poezen, Henriëtte Ronner-Knip
Studie van elf poezen, Henriëtte Ronner-Knip, 1904 (N.883)

 

Katjesspel, Henriëtte Ronner-Knip, 1860-1878
Katjesspel, Henriëtte Ronner-Knip, 1860-1878 (Collectie Rijksmuseum)