Hoogtezon Philips Biosol

Het Groene Kruisgebouw in het Nederlands Openluchtmuseum

Lamp Philips rij 1

Jaren 1950. Winters, druilerig en donker weer. De zon zit achter dikke wolken. Griep, gehoest, verkoudheid, weinig weerstand. De kinderen worden hangerig en bleek. De dokter komt thuis kijken en geeft advies. Behalve het slikken van levertraan adviseert hij een bezoek aan het Kruisgebouw. 

 

In een kruisgebouw biedt een kruisvereniging (het Witte, het Wit-Gele, het Groene of het Oranje-Groene Kruis, afhankelijk van je geloofsovertuiging) gezondheidszorg. Het gaat dan vaak om zorg die ertoe moet leiden dat mensen niet ziek worden of om ziekten in een vroeg stadium op te sporen. Zuigelingenzorg, tbc-opsporing of vaccinaties tegen infectieziekten als difterie, kinkhoest, tetanus en pokken zijn er voorbeelden van. In de jaren vijftig van de twintigste eeuw staat er in een kruisgebouw ook vaak een ‘hoogtezon’, een lamp die behalve zichtbaar licht ook uv-licht op je huid straalt. De uv-straling op de huid zorgt ervoor dat je vitamine D aanmaakt, waardoor je weerstandsvermogen tegen ziekten en kwaaltjes verhoogd wordt. Volgens de aanbieders van deze service voorkomt de bacteriedodende werking van het licht infecties en geneest het bijvoorbeeld luchtwegontstekingen, huidinfecties of steenpuisten. Voor een deel heeft de lamp hetzelfde effect als het slikken van levertraan. 

Hoogtezon van Philips
Hoogtezon van Philips (N.30459)

 

De mensen die naar het kruisgebouw komen, kleden zich uit om zoveel mogelijk huid aan het licht bloot te stellen. Ze krijgen een donker brilletje op om hun ogen tegen uv-straling te beschermen. 

 

Kinderen of volwassenen met kans op kwalen maken een afspraak en worden ongeveer een halfuurtje bestraald. Jonge kinderen komen ook in een grotere groep of met hun schoolklas. De Kruisverenigingen zetten elk jaar in hun jaarverslag hoeveel ‘uren hoogtezon’ er zijn verstrekt.

 

Veel lampen in die kruisgebouwen zijn gemaakt door Philips uit Eindhoven. Al sinds de jaren 1930 maakt Philips voor medische toepassingen lampen die licht van een bijzondere samenstelling uitstralen. Sinds 1934 hebben die de naam Biosol. De Philips Biosol-lamp uit de collectie van het Openluchtmuseum is gemaakt in de jaren vijftig van de twintigste eeuw. Hij is aan het museum geschonken door het Kruiswerk en Thuiszorg Museum, als onderdeel van de inrichting van het Kruisgebouw uit Wessem, Limburg. Gedurende de ‘Winter in het Openluchtmuseum’ laten we de lamp in de inrichting zien als onderdeel van een scène waarin een groep kinderen wordt beschenen.
 

Kinderen onder de hoogtezon
Foto van kinderen onder de hoogtezon (fotograaf Ben van Meerendonk/AHF. Collectie IISG/CC-BY-SA)

 

Philips merkt dat er ook Nederlanders zijn die thuis graag een Biosol-lamp willen gebruiken. Rond 1937 vind je advertenties waarin de lampen aan particulieren worden aangeboden. Ze zijn waarschijnlijk erg duur, want ze worden ook te huur aangeboden.  

 

Om in 1955, als de Nederlandse welvaart weer wat is toegenomen, de verkoop van de lampen voor thuisgebruik te promoten bedenkt Philips een marketingcampagne die de pers haalt. Boven het terras van café Riche aan het Rembrandtplein in Amsterdam worden zes Biosol-lampen geïnstalleerd. Ze kunnen de hele winter in gebruik zijn omdat er ook terrasverwarming (toen heel bijzonder) is aangelegd. Terrasbezoekers krijgen gratis een gesteriliseerde bril tegen de uv-straling ter beschikking. De claim is dat ze bruin en gezond worden en bovendien blijven ze warm. Elke ochtend van 10 tot 11 uur mogen de schoolkinderen van Amsterdam klasgewijs op het terras in de ‘zon’ zitten. Ook aan de ideële kant heeft Philips dus gedacht. Vanaf ongeveer 1960 worden deze lampen niet meer onder de naam Biosol aangeboden.

 

DETAILINFORMATIE

Naam: Hoogtezon
Inventarisnummer: N.30459
Vervaardiger: Philips
Datering: 1950-1960
Plaats: Eindhoven
Materiaal: Staal, glas

Klik hier voor meer informatie over de hoogtezon

Groene kruisgebouw in het Nederlands Openluchtmuseum
Het Groene Kruisgebouw uit Wessem (12.09)