Lustvuurwerk

Handleiding tot het vervaardigen van lustvuurwerken

Vuurwerk rij 1

In de Bibliotheek van het Nederlands Openluchtmuseum is een grappig boekje uit 1873 aanwezig; een boekje dat nu niet zo maar meer gepubliceerd zou worden. Het is getiteld: Handleiding tot het vervaardigen van lustvuurwerk, voor oud en jong met vier platen en eene tabel, bevattende een groot aantal voorschriften tot het verkrijgen van sassen en gekleurd vuur, geschreven onder het pseudoniem 'een oud-soldaat'. Deze oud-soldaat was T.J. Stieltjes.

 

Thomas Joannes Stieltjes (1819-1878) was militair, waterstaatkundig ingenieur en liberaal Kamerlid van 1866 tot 1878. Toen Stieltjes vijftien jaar oud was, gaf hij zich op als vrijwilliger bij de artillerie. In 1839 werd hij benoemd tot luitenant. Na het overlijden van koning Willem II in 1849 wilde hij de eed afleggen op de grondwet van 1848, en niet op de nieuwe koning. Hij werd daarom oneervol ontslagen. Elf jaar later kreeg hij alsnog eervol ontslag. Stieltjes was ook ingenieur en directeur bij de Overijsselse Kanaalmaatschappij. In de Tweede Kamer was hij woordvoerder over vestingen en andere defensiezaken. In verschillende Nederlandse steden zijn straten en pleinen naar hem vernoemd. 

Titelpagina boek lustvuurwerk

Stieltjes was een ijverig publicist. Hij schreef voornamelijk boeken over militaire en waterbouwkundige zaken. Dit boekje gaat over een heel ander onderwerp, namelijk het maken van vuurwerk. Een aanleiding voor het schrijven van dit boek geeft Stieltjes in het voorwoord: 

 

'Op vele plaatsen in ons land was op den 1e april 1872, op het feest ter herinnering aan ons 300jarig volksbestaan, gebrek aan vuurwerk; doordien enkele aanwezige vuurwerkers niet in staat waren om aan de vele vragen te kunnen voldoen.'

 

Op 1 april 1572 werd Den Briel door de watergeuzen veroverd op de Spanjaarden. De inname van de stad wordt gezien als een belangrijke gebeurtenis in de Tachtigjarige Oorlog. Volgens Stieltjes was er tijdens de herdenking van deze dag driehonderd jaar later te weinig vuurwerk te aanschouwen, terwijl het in zijn idee eenvoudig was om 'de meeste stukken, groot en klein, zelf te vervaardigen'. Er bestonden weinig boeken waarin de kunst van het vuurwerk maken uit de doeken werd gedaan, ook omdat professionele makers hun kennis niet wilden delen.
 

Schema vuurwerkkleuren

In het boekje staat een uitgebreide tabel waarin aangegeven wordt met welke chemische stoffen verschillende kleuren vuurwerk gemaakt kunnen worden. Ook staan er tekeningen in van stellages waarop vuurwerk gemonteerd kan worden, zoals een ‘dubbel keerende zon’, een ‘keerende zon', een ‘spiraal’, een ‘treurwilg’ en een ‘palmboom’. 

 

Vuurwerk is een constructie van materialen als karton, plastic en metaal, waarin brandbare mengsels van chemische stoffen, ook wel sassen genoemd, zijn verwerkt. Bij ontsteking veroorzaken deze stoffen effecten als licht, geluid, rook of beweging. Zelfgemaakt vuurwerk kan riskant zijn. Veel explosieven kunnen al door beweging, statische elektriciteit of hitte voortijdig tot ontploffing komen. Grondstoffen en de reactieproducten zijn soms gevaarlijk of giftig. In het boekje wordt bijvoorbeeld arsenicum genoemd als grondstof. Sommige van de metaalpoeders zijn verraderlijk. Ze ontbranden niet altijd direct, maar vaak pas na enige tijd. Bij ontbranding ontstaat een grote, extreem hete vuurbal.
 

Vuurwerkgereedschappen

Het onderwerp van Stieltjes' boek is 'lustvuurwerk'. Dit in tegenstelling tot 'ernst-vuurwerken […] die tot oorlogsgebruik worden aangewend'. Het is opvallend dat de schrijver weinig aandacht lijkt te hebben voor de risico's van dit lustvuurwerk.

 

DETAILINFORMATIE

Naam: Boek
Inventarisnummer: Bibl.nr. 34952
Vervaardiger: auteur Thomas Stieltjes en uitgever C. Schook
Vervaardigingsdatum: 1873
Vervaardigingsplaats: Gorinchem
Materiaal: Papier
 

Vuurwerkstellages