Bouwvakkershelm

Bouwvakkershelm

Bouwvakkershelm rij

Vanaf 1920 is bakeliet hét materiaal van de vooruitgang. Eerder is de mens vooral aangewezen op natuurlijke materialen. Dankzij de voortschrijdende techniek en ontwikkeling van de wetenschap gaat de mens meer en meer zelf nieuwe materialen maken. Bakeliet is de eerste kunststof die wereldwijd het dagelijks leven gaat beïnvloeden. Want van dit nieuwe wondermateriaal gaat men vrijwel alles maken: stopcontacten, poederdozen, scheerapparaten, camera’s, asbakken, pennenbakjes, radio’s, luidsprekers, biljardballen, kinderspelletjes, schrijfmachines en meubels.

 

Reyer Kras, voormalig hoofdconservator van het Stedelijk Museum in Amsterdam, heeft ongeveer 25 jaar lang bakeliet verzameld. Zijn collectie schonk hij onlangs aan het Nederlands Openluchtmuseum. Deze collectie bevat onder andere twee bouwvakkershelmen, een van de Mine Safety Appliances (MSA) Company uit Pittsburgh en een van Philips uit Eindhoven.

Bouwvakkershelm
Bouwvakkershelm

 

Wie maakte de eerste helm?

 

Al in 1930 wordt er een bakelieten veiligheidshelm gemaakt door de MSA, gevestigd in Pittsburgh, Pennsylvania. Omdat de helm de schedel beschermt, krijgt hij de naam 'Skullgard'. De andere helm in de museumcollectie is ontwikkeld door Philips. Tijdens de bouwkoorts gedurende de wederopbouwperiode na de Tweede Wereldoorlog is Philips naast radio’s ook andere bakelieten voorwerpen gaan maken, zoals deurkrukken, wc-brillen en ook bouwvakkershelmen. De helm is niet van massief bakeliet, maar van pertinax gemaakt. Anders zou hij veel te zwaar en breekbaar zijn. Pertinax is textiel gedrenkt in bakeliet, dat vervolgens in een mal tot de gewenste vorm is geperst. Door het bakeliet is de helm hittebestendig en geleidt hij geen elektriciteit.

 

Bakeliet is in vele voorwerpen verwerkt omdat het geen warmte of elektriciteit doorgeeft en omdat het lichter is dan de meeste metalen. Strijkijzers, radio, stofzuigers zijn er niet alleen veiliger, maar ook hanteerbaarder door geworden. Ontwerpers streven er permanent naar objecten lichter te maken. Wij profiteren daar dagelijks van. Een bakelieten telefoon uit de jaren 1960 weegt 2200 gram, een iPhone 7 nog maar 138 gram. Een recent wondermateriaal is carbonvezel, een materiaal dat gebruikt wordt voor vliegtuigen, auto’s, motoren, fietsen en zeiljachten. Deze vervoersmiddelen zijn hierdoor lichter en sneller.

Bouwvakker
Bouwvakker, 1942 (Bron foto: Wikipedia)

 

Wie droegen deze Pertinax helmen?

 

De veiligheidshelmen zijn op veel verschillende locaties gebruikt, zoals in mijnen en bij het ontmantelen van bommen. Tegen het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog zijn ze in Engeland ook verkocht aan burgers die zich wilden voorbereiden op het dreigende oorlogsgeweld. Maar het meest zijn ze gedragen door bouwvakkers. Philips maakt inmiddels geen veiligheidshelmen meer, maar de Skullgard wordt nog steeds geproduceerd.

 

Detailinformatie

 

Naam: Bouwvakkershelm

Inventarisnummer: N.41505

Vervaardiger: Mine Safety Appliances (MSA) Company

Vervaardigingsdatum: 1935-1955

Vervaardigingsplaats: Pittsburgh, Verenigde Staten

Materiaal: Pertinax (bakeliet en textiel)